హైదరాబాద్ నగర పాలన, డ్రైనేజ్ వ్యవస్థలను సమగ్రంగా మార్చే దిశగా సీఎం ఎ. రేవంత్ రెడ్డి ప్రభుత్వం ముందుకు వెళుతోంది. అయితే తాజాగా తీసుకున్న చర్యల్లో నగరవ్యాప్తంగా Floor Space Index (FSI)కు కొత్త పరిమితి విధించినట్లు అధికారిక ఆధారాలు లేవు.
తెలంగాణ అసెంబ్లీ సెప్టెంబర్ 12, 2026న Core Urban Region (Integrated Governance) Bill, 2026ను ఆమోదించింది. హైదరాబాద్, సైబరాబాద్, మల్కాజిగిరి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ల మధ్య ప్రణాళిక, పౌర సేవల సమన్వయానికి ఈ చట్టం కొత్త వ్యవస్థను తీసుకొస్తోంది. విపత్తు నిర్వహణ, ట్రాఫిక్ మేనేజ్మెంట్తో పాటు నీటి సరఫరా, మురుగునీరు, పారిశుద్ధ్యం వంటి సేవలను సమన్వయంతో నిర్వహించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాల్లో భాగం.
ఇది హైదరాబాద్కు సంబంధించి ప్రభుత్వం రూపొందిస్తున్న దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలో భాగం. 2025లో భారీ వర్షాలతో నగరంలోని పలు ప్రాంతాల్లో తీవ్ర నీటిముంపు ఏర్పడిన తర్వాత, తాగునీరు, వరదనీటి పారుదల, డ్రైనేజ్, ట్రాఫిక్ అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని వచ్చే 100 సంవత్సరాలకు సరిపోయే మాస్టర్ ప్లాన్ సిద్ధం చేయాలని రేవంత్ రెడ్డి అధికారులను ఆదేశించారు.
భారీ వర్షాలను తట్టుకునేలా మౌలిక సదుపాయాలను పునర్వ్యవస్థీకరించడం, వరద నీటిని మూసీ నదివైపు వేగంగా తరలించడం, చెరువులు, కుంటలు, నాలాలు, మూసీ మధ్య సహజ నీటి ప్రవాహ సంబంధాలను పునరుద్ధరించడం ఈ ప్రణాళికలో కీలక అంశాలుగా ప్రభుత్వం పేర్కొంది.
డ్రైనేజ్ ప్రణాళికలో Comprehensive Sewerage Master Plan (CSMP) కూడా కీలకంగా ఉంది. హైదరాబాద్తో పాటు చుట్టుపక్కల ఉన్న 27 మున్సిపాలిటీలకు కొత్త సీవరేజ్ నెట్వర్క్, మురుగునీటి శుద్ధి సదుపాయాలను విస్తరించేందుకు ప్రభుత్వం DPR సిద్ధం చేసింది. నగర పరిధిలో శుద్ధి చేయని మురుగునీరు బయటకు వెళ్లకుండా చేయడంతో పాటు విస్తృత పట్టణ ప్రాంతంలో పూర్తి స్థాయి సీవరేజ్ ట్రీట్మెంట్ సాధించడం దీని లక్ష్యం.
డ్రైనేజ్ ప్లాన్కు FSI చర్చ వేరు
హైదరాబాద్లో వేగంగా పెరుగుతున్న హై-రైజ్ నిర్మాణాలు, అధిక సాంద్రత అభివృద్ధితో నగర మౌలిక సదుపాయాలు అదే వేగంతో విస్తరిస్తున్నాయా అనే ప్రశ్నపై చర్చ కొనసాగుతోంది.
ఇటీవల రాయదుర్గంలోని ప్రభుత్వ భూముల వేలంలో ప్లాట్లకు Unlimited FSI సదుపాయం ఇవ్వడం కూడా ఈ చర్చకు కారణమైంది. అధిక భూమి ధరలు, భవన సాంద్రత, వాటికి అవసరమైన రోడ్లు, నీరు, డ్రైనేజ్ వంటి మౌలిక సదుపాయాల సామర్థ్యంపై రియల్ ఎస్టేట్ రంగంలోనూ ప్రశ్నలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. రాయదుర్గం వేలం ప్లాట్లు అన్లిమిటెడ్ FSIతో అందుబాటులో ఉంచినట్లు వేలం వివరాలు పేర్కొన్నాయి.
తెలంగాణ ప్రభుత్వం మార్చి 21, 2026న G.O. Ms. No. 95 ద్వారా Telangana Building Rules, 2012లో మార్పులు చేసింది. అయితే ఈ సవరణలు నగరవ్యాప్తంగా వర్తించే సాధారణ FSI పరిమితిని ప్రవేశపెట్టలేదు.
ఈ మార్పులు ప్రధానంగా Transferable Development Rights (TDR) వినియోగం, కొన్ని బిల్డింగ్ పారామీటర్ల సడలింపులు, అర్హత కలిగిన పెద్ద ప్లాట్లలో అదనపు అంతస్తులకు సంబంధించిన నిబంధనలను మార్చాయి.
2,000 చదరపు మీటర్లకు పైగా ఉన్న ప్లాట్లలో రోడ్డు వెడల్పును బట్టి అదనపు అంతస్తులకు అవకాశం కల్పించారు. అలాగే హై-రైజ్ భవనాల్లో 10వ అంతస్తు పైన ఉన్న నిర్మాణ విస్తీర్ణానికి నిర్దిష్ట TDR వినియోగ నిబంధనలు అమలు చేశారు. 10 నుంచి 20 అంతస్తుల మధ్య వర్తించే నిర్మాణానికి 3 శాతం, 20వ అంతస్తు పైన వర్తించే నిర్మాణానికి 5 శాతం TDR అవసరానికి సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.
అందువల్ల ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న డ్రైనేజ్ వ్యూహం, FSI నియంత్రణ చర్చలను వేర్వేరుగా చూడాల్సి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ డ్రైనేజ్ ప్రణాళిక ప్రధానంగా నాలాలు, చెరువులు, వరదనీటి ప్రవాహం, మురుగునీటి నెట్వర్క్, మూసీ, వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థల మధ్య సమన్వయంపై దృష్టి పెడుతోంది.
ఇప్పటివరకు ప్రకటించిన బిల్డింగ్ రూల్స్ మార్పులు TDR వంటి విధానాల ద్వారా నిర్మాణాలను నియంత్రిస్తున్నప్పటికీ, హైదరాబాద్ మొత్తానికి ఒక సాధారణ గరిష్ఠ FSI పరిమితిని ప్రకటించలేదు.
చెరువులు, నాలాల ఆక్రమణలపైనా దృష్టి
హైదరాబాద్లో వరదలు, నీటిముంపు సమస్యకు చెరువులు, నాలాలపై జరిగిన ఆక్రమణలు కూడా కారణమని సీఎం రేవంత్ రెడ్డి గతంలో పేర్కొన్నారు. సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలను పునరుద్ధరించడం, చెరువులను కాపాడటం, నాలాలను విస్తరించడం వంటి చర్యలకు ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది.
HYDRAA పరిధిలో ప్రభుత్వ భూములు, చెరువులు, పార్కులు, ఓపెన్ స్పేస్ల రక్షణతో పాటు ఆక్రమణల తొలగింపు, విపత్తు నిర్వహణ వంటి బాధ్యతలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం HYDRAA పరిధి హైదరాబాద్, సైబరాబాద్, మల్కాజిగిరి కార్పొరేషన్లతో కూడిన CURE ప్రాంతాన్ని కవర్ చేస్తోంది.
కీలక గణాంకాలు
హైదరాబాద్ కోసం 100 సంవత్సరాల మాస్టర్ ప్లాన్ రూపొందించాలన్న ప్రభుత్వ ఆదేశాలకు ముందు, నగరంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఒక్క రాత్రిలోనే 15 సెంటీమీటర్ల వరకు వర్షపాతం నమోదైంది. ప్రస్తుత రోడ్లు, డ్రైనేజ్ వ్యవస్థలు 5 సెంటీమీటర్ల వర్షానికే ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నాయని, కొన్ని తీవ్ర వర్ష ఘటనల్లో వర్షపాతం 20 సెంటీమీటర్ల వరకు చేరవచ్చని ప్రభుత్వ సమీక్షలో పేర్కొన్నారు.
హైదరాబాద్ గుండా ప్రవహించే సుమారు 55 కిలోమీటర్ల మూసీ నది ప్రాంతాన్ని వరదనీటి నిర్వహణ, సీవరేజ్ ప్రణాళికలో ప్రభుత్వం కీలకంగా పరిగణిస్తోంది.
Comprehensive Sewerage Master Plan DPR ప్రకారం హైదరాబాద్, చుట్టుపక్కల 27 మున్సిపాలిటీల్లో కలిపి సుమారు 7,444 కిలోమీటర్ల సీవరేజ్ నెట్వర్క్ను ₹17,212.69 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో అభివృద్ధి చేయాలని ప్రతిపాదించారు.
మూసీకి మురుగునీరు చేరకుండా ట్రంక్ సీవర్లు, భారీ బాక్స్ డ్రైన్లు, అదనపు Sewage Treatment Plants కోసం మరో ₹4,000 కోట్ల ప్రణాళిక కూడా రూపొందించారు.
హైదరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం వేగంగా విస్తరించడంతో CURE పరిధిలో జనాభా సుమారు 1.3 కోట్లకు పైగా చేరిందని ప్రభుత్వ, మున్సిపల్ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. పాత GHMC చట్టం రూపొందించిన సమయంలో ఉన్న జనాభాతో పోలిస్తే నగరం అనేక రెట్లు విస్తరించిందని కొత్త సమగ్ర పాలనా వ్యవస్థకు ప్రభుత్వం కారణంగా చూపుతోంది.
రాయదుర్గం వేలంలో రికార్డు ధరలు
హైదరాబాద్ పశ్చిమ కారిడార్లో అధిక సాంద్రత అభివృద్ధికి ఉన్న వాణిజ్య విలువ ఇటీవల రాయదుర్గం భూముల వేలంలో స్పష్టంగా కనిపించింది.
2026 ఆగస్టులో రాయదుర్గం నాలెడ్జ్ సిటీ పరిధిలోని 5.38 ఎకరాల ప్లాట్ ఎకరాకు ₹269 కోట్ల ధర పలికింది. మొత్తం బిడ్ విలువ ₹1,447.22 కోట్లు. ఈ ప్లాట్కు Unlimited FSI, మల్టీ-యూజ్ జోనింగ్ వంటి సదుపాయాలు ఉన్నాయి.
దీనికి ముందు 5.25 ఎకరాల మరో ప్లాట్ ఎకరాకు ₹264 కోట్లకు వేలంలో వెళ్లింది. రెండు వేలాల్లో కలిపి 10.63 ఎకరాల భూమి ద్వారా ₹2,833.22 కోట్లు సమకూరాయి.
హైదరాబాద్లో అధిక సాంద్రత నిర్మాణాలు కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో, ప్రభుత్వం ఒకవైపు సమగ్ర డ్రైనేజ్, సీవరేజ్, వరదనీటి నిర్వహణ వ్యవస్థలను విస్తరించేందుకు ప్రణాళికలు రూపొందిస్తుండగా, మరోవైపు Unlimited FSIతో కూడిన అభివృద్ధి నమూనా, దానికి తగిన మౌలిక సదుపాయాల సామర్థ్యంపై ప్రజా చర్చ కొనసాగుతోంది.